Si Cacai…masugid na pupil ng Maria Z. Bayya Elementary School

Si Cacai…masugid na pupil

ng Maria Z Bayya Elementary School

Ni Apolinario Villalobos

 

Si Caca, 6 na taong gulang ay anak ni Eke. Grade 1 siya sa Maria Z. Bayya Elementary School sa Carmen, Tacurong City. Nakita ko ang sarili k okay Cacai dahil sa kanyang sigasig sa pag-aaral. Ayaw niyang mapahiwalay sa kanya ang kanyang mga gamit pang-eskwela kahit pa sumasama sa kanyang nanay na si Eke na nag-oovernight sa bahay kung saan siya ay naglalaba at naglilinis. Hapon pa lang pagkatapos ng kanyang klase ay pumupunta na silang mag-ina sa bahay na kanyang pagtatrabahuhan. Si Eke ay civilian volunteer din sa Barangay Hall ng Carmen kaya pagkatapos ng duty pa lamang siya nakakapagdiskate ng “sideline” na paglilinis ng bahay at paglalaba. Magaling sa paglinis si Eke ng bahay kaya siya palagi ang tinatawagan ng kanyang kamag-anak na si Neneng upang magkaroon din ng extra income. Napag-alaman ko rin na bilang volunteer ay nagbabantay din siya ng Barangay Hall sa gabi.

 

Ayaw ni Cacai na iwanan ang kanyang mga gamit sa school dahil nag-aaral din siya sa gabi. Kahit pa ilang beses siyang sinabihan ng kanyang tatay na si Roy na mag-aabang ito sa gate ng school kinabukasan upang iabot ang kanyang bag, ayaw pa rin niyang pumayag. Isang beses ay sinagot daw niya ang kanyang tatay ng, “paano akong makakapag-aral kung iwanan ko ang bag ko?”. Dahil, sa sinabi ng niya ay hinayaan na lang siya na bitbitin ang kanyang bag kapag sumama kay Eke.

 

Sumasabay siya sa paggising ng kanyang nanay, 4:00AM ng umaga upang mag-ayos. Wala siyang reklamo kahit walang ulam sa almusal at tuyo ang baon sa eskwela. Kapag nagtrabaho si Eke sa bahay ng kanyang kamag-anak, kinabukasan ay nagmamagandang-loob naman ang kapatid nito na si Toto na ihatid si Cacai sa school 6:30AM pa lang. Nanggagaling pa sila sa President Quirino na mahigit sampung kilometro ang layo sa school. Ang bahay naman nina Cacai ay pwedeng lakarin mula sa school kaya pag-uwi niya sa hapon ay kasama na niya sa pag-uwi ang kanyang nakakatandang kapatid at sa bahay na sila nagkikita uli ni Eke na nakauwi na rin mula sa pinagtrabahuhan.

 

Nang ako ay sa kaparehong edad ni Cacai, nagkaroon ng sunog sa bayan namin. Nang magkatarantahan sa paglabas ng mga gamit sa bahay upang mailipat sa katapat na plaza, ang binitibit ko ay ang plastic bag na ang laman ay mga gamit ko sa eskwela. Ang mga binitbit naman ng mga kapatid ko ay mga damit nila. Dahil sa ginawa ko ay piningot ako ng aking ate. Minsan naman, may nagbirong classmate ko na nagtago ng mga gamit ko. Nang malaman ko kung sino ang nagtago na ang pangalan ay “Anselmo”,  hinabol ko siya ng panudsod ng damo na palaging kong dala bilang requirement upang makapaglinis kami sa assigned area naming sa bakuran ng eskwelahan. Noong nasa elementary ako, walang pwedeng makialam sa mga gamit ko sa eskwela kahit mga kapatid ko.

 

Pareho rin kami ni Cacai dahil kaya naming kumain ng kanin kahit walang ulam. Sana sa paglaki niya ay matuto rin siyang kumain ng tutong na sinabawan ng tubig at binudburan ng asin.

Lorna at Vanni Quimpo…magpuputo at magtuturon ng Tacurong

Lorna at Vanni Quimpo

…magpuputo at magtuturon ng Tacurong

Ni Apolinario Villalobos

 

Nakilala ko sina Vanni at Lorna nang minsang kumain ako ng puto na tinitinda nila, napakamura sa halagang Php5 bawa’t isa. Tinikman ko rin ang turon na Php5 ang dalawang piraso. Dahil nasarapan ako, nakakahiya mang i-reveal, nakaubos ako ng 7 puto at 8 turon! Nang time na yon ay napilitan akong uminom ng softdrink na ang halaga naman ay Php10 dahil wala silang mineral water at ayokong mabulunan sa harap nila, dahil lalong nakakahiya. Sa pagkain ko nga lang ng marami nilang paninda ay manghang-mangha sila. Tanghalian ko na ang nilantakan kong pagkain dahil feeling bundat na ako.

 

Ang puto na natikman ko ay talagang gawa sa purong bigas, hindi malagkit. Tama lang din ang tamis kaya siguro hindi ako naumay, tuloy nakabubos ako ng 7 piraso. Ang turon naman ay may halong langka at ang wrapper ay napakalutong! Ang nakakatuwa pa ay hantad ang ginagawang pagluto ng mag-asawa, mula sa pagtimpla ng giniling sa bigas para ilutong puto, at ang deep-fry ng turon. Wala silang trade secret. Pati nga ang tulugan nila ay hantad din kaya na-touch ako sa pagsisikap nila. Tiyempo namang may natanggap akong donation mula sa isang viewer na taga-Koronadal, at para sana sa mga kaibigan ko sa Baseco Compound (Tondo), pero pinagamit ko na muna sa kanila para pambili ng dagdag na trapal para sa “kusina” nila dahil magtatag-ulan na.

 

Sa kuwentuhan namin, nalaman kong naigagapang ng mag-asawa ang pag-aaral ng kanilang mga anak sa pagtinda ng turon at puto sa loob ng mahigit sampung taon mula nang dumating sila mula sa Iloilo. Dahil sa hindi mabawasan at nadadagdagan pang obligasyon, hindi sila nagkaroon ng pagkakataong makapagpundar ng tirahan o nakakapamasyal man lang.

 

Ang puwesto nila ay inamin nilang “iskwat” lamang at alam nilang ano mang oras ay mapapaalis sila kaya ang mga materyales na ginamit nila ay pang-temporary lamang upang madaling baklasin. Bumilib ako sa kanila dahil may dangal sila kahit nang-iiskwat lamang upang kumita, hindi tulad ng ibang iskwater na kailangan pang pakiusapan upang umalis sa iniskwatang lupa…at hihingi pa ng pera!

 

Dalawang anak nila ang may trabaho na, subalit ang dalawang nakakabata ay nag-aaral pa. Tabi-tabi sila sa pagtulog sa isang papag na ang dingding ay pinagtagpi-tagping yero at trapal. Ang lutuan nilang kawa ay nakapatong sa isang lutuan na ginagatungan ng mga hininging basurang papel sa isang opisina. Kung minsan ay nakakabili si Vanni ng ilang sakong bao ng niyog (coconut shell) sa palengke.

 

Si Lorna ay hindi puwedeng magluto dahil operado ang kanyang mga mata kaya hanggang sa pagtinda na lamang siya. Si Vanni ang namimili ng mga iluluto, madaling araw pa lang. Inamin ng mag-asawa na kahit mahigit sampung taon na sila sa lunsod ay hindi sila gaanong nakakapamasyal dahil ang buong panahon nila ay ginugugol sa pagtitinda. Ayon kay Vanni, napakalaking kawalan nila kapag hindi sila nakapagtinda sa loob ng isang araw.

 

Kahit hirap sila sa buhay, pinipilit ng mag-asawang mapagtapos ang dalawa pa nilang anak ng senior high school man lang dahil edukasyon lamang daw ang kaya nilang maipamana sa kanilang mga anak.

 

Lorna at Vanni Quimpo…magpuputo at magtuturon ng Tacurong

Lorna at Vanni Quimpo

…magpuputo at magtuturon ng Tacurong

Ni Apolinario Villalobos

 

Nakilala ko sina Vanni at Lorna nang minsang kumain ako ng puto na tinitinda nila, napakamura sa halagang Php5 bawa’t isa. Tinikman ko rin ang turon na Php5 ang dalawang piraso. Dahil nasarapan ako, nakakahiya mang i-reveal, nakaubos ako ng 7 puto at 8 turon! Nang time na yon ay napilitan akong uminom ng softdrink na ang halaga naman ay Php10 dahil wala silang mineral water at ayokong mabulunan sa harap nila, dahil lalong nakakahiya. Sa pagkain ko nga lang ng marami nilang paninda ay manghang-mangha sila. Tanghalian ko na ang nilantakan kong pagkain dahil feeling bundat na ako.

 

Ang puto na natikman ko ay talagang gawa sa purong bigas, hindi malagkit. Tama lang din ang tamis kaya siguro hindi ako naumay, tuloy nakabubos ako ng 7 piraso. Ang turon naman ay may halong langka at ang wrapper ay napakalutong! Ang nakakatuwa pa ay hantad ang ginagawang pagluto ng mag-asawa, mula sa pagtimpla ng giniling sa bigas para ilutong puto, at ang deep-fry ng turon. Wala silang trade secret. Pati nga ang tulugan nila ay hantad din kaya na-touch ako sa pagsisikap nila. Tiyempo namang may natanggap akong donation mula sa isang viewer na taga-Koronadal, at para sana sa mga kaibigan ko sa Baseco Compound (Tondo), pero pinagamit ko na muna sa kanila para pambili ng dagdag na trapal para sa “kusina” nila dahil magtatag-ulan na.

 

Sa kuwentuhan namin, nalaman kong naigagapang ng mag-asawa ang pag-aaral ng kanilang mga anak sa pagtinda ng turon at puto sa loob ng mahigit sampung taon mula nang dumating sila mula sa Iloilo. Dahil sa hindi mabawasan at nadadagdagan pang obligasyon, hindi sila nagkaroon ng pagkakataong makapagpundar ng tirahan o nakakapamasyal man lang.

 

Ang puwesto nila ay inamin nilang “iskwat” lamang at alam nilang ano mang oras ay mapapaalis sila kaya ang mga materyales na ginamit nila ay pang-temporary lamang upang madaling baklasin. Bumilib ako sa kanila dahil may dangal sila kahit nang-iiskwat lamang upang kumita, hindi tulad ng ibang iskwater na kailangan pang pakiusapan upang umalis sa iniskwatang lupa…at hihingi pa ng pera!

 

Dalawang anak nila ang may trabaho na, subalit ang dalawang nakakabata ay nag-aaral pa. Tabi-tabi sila sa pagtulog sa isang papag na ang dingding ay pinagtagpi-tagping yero at trapal. Ang lutuan nilang kawa ay nakapatong sa isang lutuan na ginagatungan ng mga hininging basurang papel sa isang opisina. Kung minsan ay nakakabili si Vanni ng ilang sakong bao ng niyog (coconut shell) sa palengke.

 

Si Lorna ay hindi puwedeng magluto dahil operado ang kanyang mga mata kaya hanggang sa pagtinda na lamang siya. Si Vanni ang namimili ng mga iluluto, madaling araw pa lang. Inamin ng mag-asawa na kahit mahigit sampung taon na sila sa lunsod ay hindi sila gaanong nakakapamasyal dahil ang buong panahon nila ay ginugugol sa pagtitinda. Ayon kay Vanni, napakalaking kawalan nila kapag hindi sila nakapagtinda sa loob ng isang araw.

 

Kahit hirap sila sa buhay, pinipilit ng mag-asawang mapagtapos ang dalawa pa nilang anak ng senior high school man lang dahil edukasyon lamang daw ang kaya nilang maipamana sa kanilang mga anak.

 

The Beauty of Simple Life

The Beauty of Simple Life

By Apolinario Villalobos

 

The most beautiful people in the world are those who live the simplest life….that is my own view. For me, beauty is the essence of life and if it becomes complicated, it could no longer be considered as such. To sum it up, simplicity is beauty.

 

Beautiful people are just around us and I have encountered one in Buluan, Maguindanao. I contracted the guy who drove a pedicab for a couple of hour and as I found him to be trustworthy, aside from the tip, I also bought cookies for his kids and a kilo of fish for their dinner….simple gifts that I could afford. I was touched when he told me with utmost gratitude, “sir, sobra-sobra na po itong grocery” (sir, these grocery items are too much). The guy who eventually became like a brother to me, considered the cookies from the bakery and the fish from the wet market as precious groceries and which for my friend were special gifts, especially, because the Ramadan was closing. Unfortunately, for many people, only items at SM Supermart and other big outlets, that should be overflowing out of grocery bags are “GROCERIES”.

 

While I was on my way to Baseco Compound in Tondo, one early morning, I stopped for a mug of coffee and a pack of Skyflakes cracker at a sidewalk carinderia for breakfast. While I was about to open the cellophane wrapper of the biscuit, a scavenging couple and their young kid of about 4 years old, stopped by and asked for a glass of drinking water from the carinderia owner. As it was not yet 7AM, I presumed that they have not taken anything yet to warm their guts up. They could have just hit the road as shown by their empty plastic garbage bag. I invited them for breakfast of coffee and Skyflakes which they declined but due to my insistence, they sat down. I opened the biscuit wrappers for them as they were hesitant to pick them up. The woman shared her Skyflakes with her husband and their kid while carefully inserting the two packs in her soiled and dirty backpack…she did it as if she was doing a ritual in handling a fragile object. The Skyflakes crackers were treated with special care as they would probably become the family’s lunch for the day. I was almost moved to tears upon hearing the kid repeatedly say, “sarap, sarap” while munching bits of biscuits with much care.

 

When Jesus bid his disciples goodbye, the farewell fare was unleavened bread that he broke into several pieces to be shared by everybody. Wine which could have been limited in quantity was passed around. It was a special occasion that initiated the series of events leading to the spiritual salvation of Christians for generations to come.

 

Today, occasions can never be considered “special” if it is not held in expensive restaurants, five-star hotels, or resorts, with the expense that should run up to almost or even more than a million pesos!

 

Life in this world has greatly become complicated!….an ugly reality!

Alimu-om

Alimu-om

Ni Apolinario Villalobos

 

Sa biglang pagpatak ng ulan sa lupang tigang

Alimu-om ang sumisingaw

Animo ay manipis na usok

Ang amoy, nakasusulasok!

 

Ganoon din ang pagsingaw ng bahong itinago

Pilit sumisingaw, umuusbong

Hindi maitatago, umaalagwa

Mga pagbubunyag ang badya!

 

Akala ng mga tiwali, sila ay ganoon na katalino

Lahi daw, may bahid ng bayani

Wala pa namang napatunayan

Baka sakali, isa ding kawatan!

 

Ang mga ayaw umamin sa kasalanang nagawa

Naglilipana sa senado, kongreso

Kalinisan daw nila’y walang duda

Kahi’t tunay na kulay ay lantad na!

 

Mga alimu-om sa pagkatao ng mga taong tiwali

Naamoy sa apat na sulok ng bansa

Hindi natatakpan ng salita at ngiti

Dahil sa paningin ng Diyos –

sila’y talagang  maling-mali!

 

 

Note:

Nakakasusulasok – odorous

Umaalagwa – overflowing

Badya – warning

 

Ang Kuwento ng Buhay ni Mariam

Ang Kuwento ng Buhay ni Mariam

Ni Apolinario Villalobos

 

Una kong nakilala ang kapatid ni Mariam na si Den dahil traysikel niya ang ginamit ko nang bumili ako ng kahoy panggatong sa Datu Paglas. Silang dalawa ay lubusang naulila sa murang edad na parehong wala pang sampung taon. Palipat-lipat sila sa iba’t ibang kamag-anak na ang iba ay napilitang umampon sa kanila kahit sa maikling panahon. May narinig pa silang kuwentuhan ng matatanda nilang kamag-anak na huwag na silang pag-aralin, at sa halip ay gawing utusan na lamang. Habang si Den ay pinag-araro ng bukid kahit wala pang sampung taong gulang, ang kanyang ate na si Mariam ay bugbog naman sa gawaing bahay, at talagang bugbog literally kaya nagkaroon siya ng peklat sa mukha na hindi nawala hanggang ngayon dahil sa sobrang pagmamalupit ng tinirhang kamag-anak.

 

Dahil umabot sa puntong halos wala nang kamag-anak na mag-aampon sa kanila, nagkahiwalay silang dalawa. Naiwan si Mariam sa Buluan at si Den naman, sa murgang edad na halos tin-edyer pa lang ay nakipagsapalaran na sa iba’t ibang bayan. Nagkita lamang silang dalawa nang si Den ay may asawa na at umuwi sa sinilangang bayan kung saan siya ay nagtatraysikel at si Marian naman ay domestic help sa Qatar.

 

Naiwan sa pangangalaga ng kanyang pinsan ang 15 years old na panganay ni Mariam at nag-aaral sa isang pampublikong high school sa katabing bayan ng Buluan, ang President Quirino. Ayon kay Mariam na nakausap ko sa cellphone dahil nasa Qatar siya, matalino ang kanyang anak na lalaki, lalo na sa Mathematics kaya ang pangarap niya para dito ay maging engineer. Sa pag-uusap namin nabanggit niyang ang gross niyang kinikita sa Qatar ay hindi lumalampas sa Php16,000 kada buwan at binabawas niya ng budget para sa pagkain niya. Siya kasi ay empleyado ng isang agency na nangongontrata ng paglilinis ng bahay at per hour ang bayad.

 

Ang pinsang nag-aalaga sa kanyang panganay ay binibigyan niya ng Php1,000 kada buwan para sa pagkain nito. Nagpapadala din siya ng pera para sa kanyang anak na babae na nasa pangangalaga ng asawang hiniwalayan niya. Ang allowance ng kanyang anak na panganay ay Php2,000 kada buwan, at sa halagang iyan kinukuha ang pamasahe at tanghalian kung lunch break sa eskwela. Nagbabaon ang bata ng kanin upang makatipid at dahil maliit lang budget para sa pagkain, bumibili siya ng ginisang alamang na bagoong sa halagang Php5 na pang-ulam.

 

Parehong matalino ang dalawang anak ni Mariam. Kung ang panganay na lalaki ay magaling sa mathematics, ang pangalawa naman na babae ay magaling sa English at Science, at consistent honor student mula pa noong nagsimula itong mag-aral kaya ang pangarap niya para dito ay maging Nurse. Walang hilig makipagbarkada ang dalawa dahil pagkatapos ng klase, diretso daw sila sa bahay upang mag-aral. Nakakarating kay Mariam ang magandang feedback tungkol sa kanyang mga anak sa pamamagitan ng kanyang pinsan. Dahil sa kabaitan ng kanyang mga anak, nagsilbi silang inspirasyon sa kanya.

 

Binanggit ni Mariam na noong bata pa siya,  kahit once a week lang ang pag-aral niya ng Arabic sa Madrasa o Islamic school, at sa loob lang ng isang buwan, pinilit niya ang sariling matuto kaya panay ang self-study niya kapag nasa bahay na. Ang English naman ay sa regular na public school niya natutuhan. Ngayon, parehong magaling na siyang magbasa at magsulat ng English, ganoon din sa Arabic.

 

Tulad ni Den, sinabi sa akin ni Mariam na ayaw niyang matulad sa kanya ang kanyang mga anak kaya hangga’t maaari ay ayaw niyang magkasakit o umabsent sa trabaho dahil ang patakaran ng agency nila “no work, no pay”. Nang huli silang mag-usap ng kanyang panganay, humihingi ito ng dagdag na pera para magamit sa project sa eskwela dahil ang natitirang perang hawak niya ay Php400 na lang. Masakit man sa kalooban niya ay napakiusapan ni Mariam ang anak na pagkasyahin ang pera hanggang sa second week ng July kung kaylan siya makakakuha pa lang ng sahod. Habang sinusulat ko itong blog, hindi ko alam kung nakagawa ng paraan ang anak niya.

 

Naisip ko na ang halagang Php400 pesos ay pinapang-Jollibee lang ng iba, pero para sa anak ni Mariam, kayamanan na itong maituturing na kailangang pagkasyahin sa loob ng dalawang linggo.

Tillah: Badjao woman who works with dignity

Tillah: Badjao woman who works with dignity

By Apolinario Villalobos

 

On my way to the bus terminal of Tacurong city where I was to take a van for Davao, I saw a Badjao woman who was carefully covering the seat of a motorbike with a piece of corrugated cartoon, supposedly to protect it from the scorching heat of the sun and a sudden downpour. I talked to the woman and asked for her name which she gave as “Tillah”. She told me that she has four children who has the same “job” and that they are positioned in strategic corners of the city. By strategic, it means where motorbikes park. Even car owners concede to have the hood of their cars covered with a piece of cartoon.

 

The cartoons are the dismantled corrugated boxes that the Badjaos ask from store owners and had seen good old days as containers of milk, sachets of instant noodles, etc. The collection of dismantled boxes become precious belongings of these boat and stilt house-dwelling Filipinos. They are paid Php5 for their “service”. In the evening, the cartons become their sleeping mats that cover the cold pavement of a sidewalk where they could spend the night.

 

Further asked about her family, she told me that she is a widow with four children. Having no source of income in Zamboanga, except begging, they ventured inland, trying their luck in any town along the way, as they seek a “greener pasture”. They are lucky to have stayed longer in Tacurong because of the benevolence of the residents.

 

Hopefully, I would be able to meet the children of Tillah….perhaps, when I come back to the City of Goodwill.